هر پنجاه شتر ، يك شتر مادهء چهارساله است ( 8 ) . ( 1 ) زكات گوسفندانى كه خود مىچرند ، در چهل تا يكصد و بيست رأس ، يك گوسفند ؛ از يكصد و بيست و يك تا دويست ، دو رأس و از دويست و يك تا سيصد ، سه رأس گوسفند است . از سيصد رأس به بالا ، در هر صد رأس ، يك گوسفند خواهد بود ( 9 ) . تا سى رأس گاو ، در هر پنج رأس ، يك گوسفند ( 10 ) ؛ چون به سى رسيد ، يك گوسالهء نر يك‌ساله ؛ و در 40 رأس ، يك گاو مادهء 2 تا 3 ساله زكات دهند . در شماره‌هاى ميان دو نصاب ، زكاتى نيست ( 11 ) . در هر بيست مثقال طلا ، نيم مثقال و در هر دويست درهم ، پنج درهم بايد زكات بدهند . زكات هر پنج وسق گندم ، خرما ، جو و سلت ( 12 ) ، نصف وسق ( 13 ) است . زكات ديگر دانه‌ها را خداوند بخشيده است ، مگر آنكه كسى به خواست خود و با خرسندى چيزى بدهد . كسى كه به اسلام روى آورد ، در سود و زيان با ما يكسان خواهد بود . از پيروان آيينهاى ديگر ، هر كس بر آيين خويش بماند ، بر وى سخت نخواهند گرفت . بايد هر فرد بالغ ايشان به اندازهء توانايى خويش ، يك دينار يا بيشتر يا بهاى آن را بپردازد . كسى كه آن را بپردازد در زنهار ما خواهد بود و ما از وى دفاع خواهيم كرد . ولى كسى كه از پرداخت آن سرباز زند ، در پناه ما نخواهد بود . نمايندهء من موظّف است به مسلمانان دستور دهد كه سالمندان و حافظان قرآن را گرامى دارند ؛ نامداران را ارج نهند ، قرآن را مطهّر دارند و با وضو آن را به دست گيرند . چنانچه كسانى به جز فرا خواندن به سخنان جاهليّت ، سخنى ديگر بر زبان نياورند ، يا بىسخن گفتن از جاهليّت ، به سود آن دوران اقدام كنند ( 14 ) با شمشير ، پاره پاره خواهند گشت ( 15 ) . 1 . الهامى است از آيهء 7 / آل عمران : « . . . يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا » . 2 . بنگريد : فرمان 105 ، بند 11 . - م . 3 . گويا كلمهء « إلى » در اين سخن پيامبر ( ص ) ، مانند آيهء وضو « فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرافِقِ . . . » ( مائده / 6 ) ، به معنى « مع » است يعنى « مع المرافق » . شيخ طوسى مىنويسد : « غسل المرفقين واجب مع اليدين و به قال جميع الفقهاء إلّا زفر . . . دليلنا قوله - تعالى - « وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرافِقِ » . و إلى قد تكون بمعنى مع و تكون بمعنى الغاية . و قد ثبت عن الأئمّة - عليهم السّلام أنّ المراد بها فى الآية « مع » ؛ فعلمنا بذلك وجوب غسلهما » ( الخلاف 1 / 5 مسألهء 26 . نقطه‌گذارى از مترجم است ) . يعنى شستن دو آرنج با دستها واجب است و جز زفر ، سخن همهء فقها نيز همين است . دليل ما ، گفتهء خداى - تعالى - است : . . . و دستهايتان را تا آرنجها بشوييد . گاهى « إلى » به معنى « مع » . . . به كار مىرود . از امامان ( ع ) روايت است كه « إلى » در اينجا به معنى مع است . پس ، از اين رهگذر دانستيم كه شستن آرنجها نيز واجب است . 4 . نيز دربارهء عصر و حدود آن ، گفته‌اند : عصر ، زمانى است نزديك به مغرب ، چنان كه ابن عبّاس گفته است : العصر ما يلى المغرب من النّهار : عصر ، آن بخش از روز است كه مغرب را در پى دارد ( لسان 4 / 577 ) . - م . 5 . در روايتهاى مشهور ، تا بيست و چهار ياد شده است ؛ بنگريد : ش 106 / 4 و 110 / ج . - م . 6 . در فرمانهاى : 106 / 4 و 110 / ج ، شتر مادهء دوساله آمده است . - م . 7 . در فرمانهاى شماره‌هاى بالا ( 106 / 4 و 110 / ج ) ، زكات 61 تا 75 شتر را ، يك شتر مادهء پنج‌ساله ( جذعة ) ، ياد كرده است . - م . 8 . نيز بنگريد : كتاب الخلاف 1 / 172 ، مسألهء 3 و دليل آن ؛ معانى الأخبار صدوق ص 327 . - م .